Świadczenie postojowe dla osób zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 poz. 374), zmieniona ustawą z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2020 poz. 568), zwana dalej „Ustawa COVID-19”, wprowadziła nowe pojęcie - świadczenie postojowe dla osób zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych.


Świadczenie to przysługuje w przypadku, gdy umowa cywilnoprawna (umowa agencyjna, umowa zlecenie, inna umowa o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, umowa o dzieło) nie doszła do skutku lub nastąpiło ograniczenie jej realizacji w związku z przestojem w działalności zleceniodawcy spowodowanym przez COVID-19. Jest ono wypłacane przez ZUS i ma za zadanie zrekompensowanie utraconego lub zmniejszonego dochodu osoby zatrudnionej na podstawie umowy cywilnoprawnej. Aby otrzymać świadczenie postojowe należy spełnić następujące warunki:

  • posiadać miejsce zamieszkania na terytorium RP oraz obywatelstwo polskie, względnie prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium RP, status obywatela państwa członkowskiego UE, państwa członkowskiego EFTA lub Konfederacji Szwajcarskiej, status cudzoziemca legalnie przebywającego na terytorium RP,

  • zawrzeć umowę przed 1 kwietnia 2020 r.,

  • nie posiadać innego tytułu do ubezpieczeń społecznych,

  • uzyskać przychód z umowy cywilnoprawnej w miesiącu poprzedzającym miesiąc, w którym składa się wniosek o świadczenie postojowe, w wysokości nieprzekraczającej kwoty 15 595,74 zł.

Jeżeli zostaną spełnione wszystkie powyższe przesłanki, zleceniobiorca jako osoba uprawniona do świadczenia postojowego może wystąpić o przyznanie wskazanego świadczenia.


Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia postojowego osoby wykonującej umowę cywilnoprawną nie jest jednak składany przez nią osobiście, lecz za pośrednictwem odpowiednio zleceniodawcy lub zamawiającego. Zleceniobiorca powinien zatem zwrócić się do zleceniodawcy o złożenie wniosku dotyczącego zleceniobiorcy do ZUS. Należy pamiętać, że zleceniodawca musi otrzymać od zleceniobiorcy oświadczenie o tym, że nie podlega on ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu oraz o kwocie przychodów z innych umów (jeśli zleceniodawca takie umowy zawarł). Do wniosku należy także dołączyć kopię umowy cywilnoprawnej.

Zgodnie z art. 15zs ust. 7 ustawy COVID-19 wniosek o świadczenie postojowe składa się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych najpóźniej w terminie 3 miesięcy od miesiąca, w którym zniesiono ogłoszony stan epidemii (który jak wiadomo nadal trwa). Świadczenie postojowe przysługuje przy tym zleceniobiorcy nie więcej niż trzykrotnie (art. 15zr ust. 1 ustawy COVID-19).

Pierwszy wniosek o świadczenie postojowe musi zawierać oświadczenie zleceniodawcy, że osoba wykonująca umowę cywilnoprawną w miesiącu poprzedzającym miesiąc, w którym został złożony wniosek o świadczenie postojowe, uzyskała przychód nie wyższy niż 300% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. We wniosku należy zatem wskazać wysokość przychodu zleceniobiorcy w poprzednim miesiącu. Powyższe oznacza, że w przypadku złożenia wniosku o świadczenie postojowe w maju 2020 roku we wniosku zleceniodawca zobowiązany byłby do wskazania faktycznego przychodu zleceniobiorcy za kwiecień 2020 roku oraz wysokości wynikającego z umowy zlecenia wynagrodzenia zleceniobiorcy za ten miesiąc. W przypadku zaś złożenia pierwszego wniosku o świadczenie postojowe w czerwcu 2020 roku, we wniosku należy wskazać przychód faktycznie uzyskany przez zleceniobiorcę oraz wynagrodzenie wynikające z umowy zlecenia za maj 2020 roku. Każdorazowo świadczenie postojowe może być przyznane zleceniobiorcy maksymalnie trzy razy. Zleceniobiorca może zatem przykładowo wnioskować o przyznanie mu świadczenia postojowego w maju, czerwcu i lipcu, lub w przypadku złożenia pierwszego wniosku dopiero w czerwcu – w czerwcu, lipcu i sierpniu.

Należy pamiętać, że wypłata po raz kolejny świadczenia postojowego może zostać dokonana nie wcześniej niż w miesiącu następującym po miesiącu wypłaty świadczenia postojowego. Świadczenie postojowe może zostać przy tym przyznane ponownie na podstawie oświadczenia osoby uprawnionej, której wypłacono świadczenie postojowe, że sytuacja materialna wykazana w pierwszym wniosku nie uległa poprawie (art. 15zua ustawy COVID-19). Zleceniobiorca będzie zatem mógł ubiegać się o świadczenie postojowe za kolejny miesiąc dopiero po wypłacie na jej/go rzecz pierwszego świadczenia, przy czym nie będzie wówczas konieczne składanie nowego wniosku o udzielenie świadczenia postojowego, lecz wyłącznie złożenie przez zleceniobiorcę oświadczenia do ZUS, że jego sytuacja nie uległa poprawie.

Wskazać nadto trzeba, że przepisy ustawy COVID-19 nie przewidują żadnego instrumentu zmierzającego do zmuszenia zleceniodawcy do złożenia wniosku o udzielenie zleceniobiorcy świadczenia postojowego, nawet wówczas, gdy zleceniobiorca spełnia wszystkie warunki do otrzymania takiego świadczenia. W przypadku nieuzasadnionej odmowy przez zleceniodawcę złożenia wniosku o udzielenie zleceniobiorcy świadczenia postojowego, zleceniobiorca dysponuje jednak możliwością skorzystania z różnych instrumentów prawnych wynikających z kodeksu cywilnego. Przykładowo zleceniobiorca mógłby domagać się od zleceniodawcy odszkodowania na podstawie art. 415 kc ze względu na zawinione wyrządzenie mu szkody poprzez zaniechanie złożenia wniosku o świadczenie postojowe. Domaganie się odszkodowania wymaga jednak zainicjowania drogi postępowania sądowego, co nie zagwarantuje zleceniobiorcy szybkiego uzyskania potrzebnych mu środków finansowych. W konsekwencji w przypadku zaniechania przez zleceniodawcę złożenia wniosku o świadczenie postojowe dla zleceniobiorcy należy zalecić w pierwszej kolejności podjęcie negocjacji ze zleceniodawcą celem skłonienia zleceniodawcy do jak najpilniejszego złożenia wniosku o świadczenie postojowe, które w żaden sposób nie obciąża finansowo zleceniodawcy. Zleceniobiorca powinien także wystąpić do zleceniodawcy z pisemnym wnioskiem (prośbą) o złożenie do ZUS wniosku o udzielenie jej świadczenia postojowego, celem uzyskania pisemnego dowodu na okoliczność zwracania się do zleceniodawcy o uzyskanie świadczenia postojowego dla potrzeb ewentualnego dochodzenia roszczeń odszkodowawczych wobec zleceniodawcy.

Odnosząc się do wysokości świadczenia postojowego wskazać trzeba, że zgodnie z art. 15zr ust. 1 ustawy COVID